Դար Ալաղես

Դար-Ալագեսը վեց խարամային կոների խումբ է Սևանա լճից հարավ, կազմված անդեզիտային ապարից, հիմքով՝ մոտավորապես 1500 մետր բարձրության վրա, ամենաբարձր գագաթներով՝ Սմբատասար և Վայոց սար։ Այստեղ վերջին ժայթքումը թվագրվում է մոտավորապես մ.թ.ա. 2000 թվականով։

Վայոց սարի ճեղքերից լավան ժամանակին հոսել է դեպի Վայք՝ արգելափակելով Արփա գետը և տարածվելով ևս 6 կմ ձորով ներքև։ Սմբատասարի կոները առաջացրել են երկու առանձին հոսքեր՝ 11 կմ և 17 կմ երկարությամբ, երկուսն էլ ընկած են Եղեգիս գետի մոտ պլեիստոցենյան գետային տեռասների վրա. հենց այս շերտավորումն է, որ երկրաբանները օգտագործում են ժայթքումները հոլոցենով թվագրելու համար, քանի որ հոսքերի վրա հող դեռ չի առաջացել։

Որոշ տեղական պատմություններ հրաբուխը կապում են Եղեգիս և Մոզ քաղաքների կործանման հետ՝ մ.թ. 735 թվականին, թեև այս կապն ավելի շուտ լեգենդ է, քան փաստագրված պատմություն։

Դար-Ալագեսը գտնվում է Վայոց ձոր մարզում, Երևանից մոտավորապես 120 կմ արևելք-հարավ-արևելք ուղիղ գծով, Սևանա լճից հարավ։