Կոթավանք

Կոթավանքը միջնադարյան եկեղեցի է, կառուցված Սյունյաց իշխանական տոհմի Հայկազունյաց ճյուղի կողմից՝ որպես տոհմական դամբարան. այն կանգնած է Արգիճի գետից վեր բարձրացող բլրի վրա, Ներքին Գետաշեն գյուղի մոտ, Սևանա լճից հարավ, Գեղարքունիքում։ Եկեղեցին շրջապատված է մեծ միջնադարյան գերեզմանատամբ՝ խիտ ծածկված խաչքարերով։ Կողքի նոր գերեզմանատունը կամաց-կամաց ներխուժում է հին տարածքը. հին տապանաքարերից շատերն այժմ պառկած են շուռ եկած՝ իրենց նախկին տեղից տեղափոխված։

Ավելի շատ խաչքարեր են հայտնաբերվում մոտակա երկրորդ հին բլրագագաթի գերեզմանատանը։ Գյուղում կանգնած է Ջամը՝ մի փոքրիկ ավերված բազիլիկա, որի պատերի մեջ ագուցված են խաչքարեր ու տապանաքարեր։ Մոտակայքում կանգնած է մի համեստ մատուռ։ Տարածքը եզրափակում են երկու միջնադարյան քարե ամրոց՝ մեկը՝ 2 կմ արևելք, մյուսը՝ 3 կմ արևմուտք։ Եկեղեցի տանող ճանապարհը նույնպես եզրապատված է խաչքարերով։

Այս տարածքը մի ժամանակ կոչվում էր Կոթ և վաղ միջնադարում հանդիսանում էր շրջանի կենտրոնը։ X–XI դարերի արշավանքները վնասել են ինչպես բնակավայրը, այնպես էլ եկեղեցին. հետագայում տեղի ունեցած երկրաշարժը հասցրել է հետագա վնասներ։ Այսօր այստեղ իրականացվում են վերականգնողական աշխատանքներ։

Կոթավանքը գտնվում է Գեղարքունիքի մարզում, Ներքին Գետաշեն գյուղի մոտ, մոտավորապես 5 կմ Մարտունի քաղաքից և ուղիղ գծով մոտ 64 կմ Երևանից արևելք։