Սմբատաբերդ

Սմբատաբերդ ամրոցը, որը գտնվում է Արտաբույնք և Եղեգիս գյուղերի միջև ընկած բլրի գագաթին, եղել է Սյունիքի հայ իշխանների գլխավոր հենակետը՝ այն ժամանակ, երբ հարևան Եղեգիսը հանդիսանում էր մարզի իշխանների նստավայրը։ Բազալտից կառուցված պարիսպները մեզ են հասել լավ վիճակում։

Ամրոցի հնության հարցը մնում է բաց։ Ըստ որոշ տվյալների՝ այն կառուցվել է դեռևս 5-րդ դարում, մյուսների կարծիքով՝ կառույցը թվագրվում է 9-11-րդ դարերով։ Ավելի պարզ է նրա ուշ պատմությունը՝ Օրբելյան իշխանական տոհմը, որը ստանձնեց Սյունիքի կառավարումը, 13-րդ դարում կրկին ընդարձակեց ամրոցը։

Մինչ օրս պահպանվել են միայն արտաքին պարիսպները։ Ներսում շատ ավելի քիչ բան է մնացել՝ ներքին կառույցների մեծ մասն անհետացել է՝ իրենց տեղում թողնելով բաց տարածք։

Սմբատաբերդը գտնվում է Վայոց ձորի մարզում՝ Արտաբույնքի և Եղեգիսի միջև ընկած լեռնաշղթայի վրա. մոտակա խոշոր քաղաքը Եղեգնաձորն է, Երևանից արևելք-հարավարևելք։ Ամրոց են հասնում ոտքով՝ ստորոտի գյուղերից։